Amatorski Klub Filmowy Filmia w Mrągowie

Dom Kultury w Mrągowie wybudowano pod koniec 1963 r. Od samego początku działał w nim Amatorski Klub Filmowy „Filmia”. Tworzyli go znakomici mrągowscy artyści. Działał przez ok. 20 lat i osiągał wielkie sukcesy, nawet na arenie ogólnopolskiej!

Po raz pierwszy dowiedziałem się o nim z wystawy pt.  „Pamięci Artystów Mrągowskich” organizowanej w CKiT przez Stanisława Kusia w 2016 r. Szczególnie zaintrygował mnie używany w materiałach wystawowych zwrot „Mrągowska Kronika Filmowa”. Niestety nie udało mi się odnaleźć właściwie żadnych materiałów o działalności Klubu, także tych filmowych. Najprawdopodobniej, według jednego z członków Klubu, wszystkie filmy przepadły! Jeżeli ktoś dysponuje materiałami nt. Kluby proszę o kontakt: kierownik@it.mragowo.pl

Zapraszam do lektury krótkiego opracowania przygotowanego przez Irenę Danowską, a dostarczonego przez Stanisława Kusia.

Robert Wróbel


„…Film to nie zawód, a choroba. Jeżeli się nią zarazi, jest to choroba nieuleczalna…”
Czesław Petelski

Amatorski Klub Filmowy Powiatowego Domu Kultury w Mrągowie powstaje w grudniu 1963 roku jako sekcja realizatorska przy organizującym się Dyskusyjnym Klubie Filmowym. Liczy wówczas siedmiu członków – są to: Janusz Żdaniec, Zygmunt Rakałowicz, Jerzy Ostaszewski, Andrzej Mazurek, Janusz Fedusio, Bronisław Lidzki i Klaus Schild. Sekcję prowadzi instruktor fotografii PDK J. Żdaniec, wnosząc do niej pierwszą pracę filmową w postaci kroniki z uroczystości krajowej inauguracji roku k-o w Mrągowie, w ramach której odbywało się także otwarcie nowo wybudowanego gmachu Domu Kultury. Trzon grupy jednak stanowią pracownicy miejscowego kina Zygmunt Rakałowicz i Jerzy Ostaszewski, którzy z racji wykonywania zawodu kinooperatora zainteresowali się już dawniej tą dziedziną sztuki.

Koniec lat sześćdziesiątych to dla AKF „Filmia” praca od podstaw, zmaganie się z nieznanym sprzętem, eksperymentowanie, gromadzenie doświadczeń. Jedno małe pomieszczenie, które wygospodarowano dla potrzeb fotografii i filmu w ogromnym, ale nie bardzo funkcjonalnym budynku PDK, nie zaspokaja potrzeb Klubu. Trzeba pracować we własnych mieszkaniach, na własnym sprzęcie. I tak pracują ci najwytrwalsi. Powstają krótkie filmy o charakterze dokumentalnym. Realizatorów inspiruje przede wszystkich otaczające ich życie i piękno mrągowskiej przyrody. Filmują dorobek Domu Kultury. Z czasem „Filmia” to prawie ekipa mrągowskiej kroniki filmowej. Utrwala na taśmie każde ważniejsze wydarzenie w powiecie. W PDK organizuje się specjalne seanse tych kronik, oglądane z aplauzem.

Jest rok 1970. W naszym województwie są tylko dwa Amatorskie Kluby Filmowe: olsztyński „Grunwald” i mrągowska „Filmia”. „Grunwald” już sięgnął po sukcesy, „Filmia” postanawia wyjść z własnego podwórka – przygotowuje się do startu w imprezach krajowych. Pierwszy, i od razu liczący się sukces, przynosi rok 1971. Na Ogólnopolskim Festiwalu Filmów Turystyczno-Krajoznawczych w Giżycku kolorowa krótkometrażówka Z. Rakałowicza „W blasku słońca” zdobywa Grand Prix, a film J. Ostaszewskiego „Ptakiem być” wyróżnienie. Ponadto uhonorowano „Filmię” nagrodą zespołową tego Festiwalu.

I odtąd już każdego roku Mrągowo jest obecne na międzywojewódzkich i krajowych przeglądach filmów amatorskich. Jeden z takich przeglądów – międzywojewódzki Olsztyn-Białystok 72 – odbywa się nawet właśnie w Mrągowie.

W r. 1971 w ogólnopolskim centrum festiwali amatorskiej twórczości filmowej Polanicy – film. J. Ostaszewskiego „Matczyne ręce” zdobywa I nagrodę, wyświetla się go w telewizji, WZKin Wrocław nagradza także „Pestke” tego autora jako najlepszy film fabularny a cała „Filmia” znów zdobywa nagrodę zespołową.

POL-8 1972 to kolejny sukces filmu Z. Rakałowicza „W blasku słońca”. Otrzymuje on nagrodę Łódzkiej Centrali Handlowej Foto-Optyka za najlepsze zdjęcia barwne. W tymże roku na Międzywojewódzkim Przeglądzie Filmów Amatorskich w Białymstoku film J. Ostaszewskiego „Mój Ojciec” zdobywa I miejsce.

W tym okresie zaczynają tworzyć w AKF Andrzej Burdziej, Franciszek Bolejko, Stanisław Kuś.

Na POL-8 1973 „Filmia” znów znaczy swój ślad: kolorowy film Franciszka Bolejki „W żółtych płomieniach liści” otrzymuje III nagrodę a filmy Rakałowicza „Dedykacja dla ciebie” oraz „I ptakiem białym powracasz” wyróżnia swoją nagrodą za barwne zdjęcia redakcja miesięcznika „Fotografia”. „Dedykacja” otrzymuje również nagrodę prezesa AKF Sawa.

W roku 1974 po wielu przeróbkach i kombinacjach lokalowych powstaje w Domu Kultury własne studio „Filmii”: laboratorium, kabina i salka projekcyjna na 30 miejsc. Pracuje się jak w prawdziwym atelier. Dwa filmy Rakałowicza „Dogasanie” i „Dzień jak co dzień” biorą udział w Festiwalu w Oświęcimiu i OKFA w Olsztynie. Powstaje „Dzień Zaduszny” A. Burdzieja, „Pożegnanie z morzem” J. Ostaszewskiego, „Rybno contra Rozogi” i „Okruchy słońca” Z. Rakałowicza.

„Okruchy słońca” z Grażyną Stępkowską w roli głównej otrzymują na POL-8 74 II nagrodę Ministra Kultury i Sztuki. Film ten bierze udział w V Międzynarodowy Dniu Filmu Amatorskiego jako jeden z trzech filmów polskich.

W r. 1975 debiutuje w Polanicy Andrzej Burdziej filmem „Rozszczepienie” i otrzymuje za zdjęcia nagrodę Studia Filmowego Orwo-Wolfen z NRD.

Zygmunt Rakałowicz otrzymuje na tym Festiwalu I nagrodę za film „Requiem”.

Członkowie Klubu mając do dyspozycji własne atelier, pracują coraz bardziej kolektywnie. Sami nie tylko piszą scenariusze, reżyserują, pracują na kamerach, ale także występują jako aktorzy, udźwiękowiają taśmy, w czym przewodzi Franciszek Bolejko, pracownik Stacji Przekaźnikowej TV. Filmy są coraz doskonalsze technicznie, realizatorzy sięgają do różnych technik, nawet do niełatwej animacji.

W roku 1976 Z. Rakałowicz otrzymuje w Gdańsku I nagrodę za film „Gatunek”. Na POL-8 film ten otrzymuje nagrodę Studia Orwo-Wolfen i nagrodę filmowców węgierskich w Dniu Międzynarodowym. Film Stanisława Kusia „Kamienna miłość” łączący animację z żywym planem zdobywa wówczas nagrodę publiczności.

Tego roku film autorstwa J. Ostaszewskiego i St. Kusia pt. „Kurka domowa” zostaje wyróżniony na OKFA w Bydgoszczy. Plonem tego roku są także zrealizowane w „Filmi”: „Telegram” A. Burdzieja oraz „Szczęśliwe dzieciństwo” i „Moje szczęście” J. Ostaszewskiego.

W roku 1977 na Międzywojewódzkim Przeglądzie Filmów Amatorskich Studio Orwo-Wolfen honoruje za najlepsze zdjęcia film Rakałowicza „Lęk” nakręcony w kaskaderski sposób wspólnie z A. Burdziejem.

J. Ostaszewski realizuje wówczas „Panią Jadzię”, a ze St. Kusiem nakręcają etiudę „Czyja wina”. Do Klubu przychodzi wówczas dziwny człowiek i twórca – Michał Lewaniewski. Znów Filmia pracuje jako ekipa Mrągowskiej Kroniki Filmowej. Jest zapotrzebowanie na tego rodzaju dokumentację i Klub to realizuje. Powstaje około dwudziestu piętnastominutowych kronik. W roku 1978 M. Lewaniewski prezentuje krótkometrażówkę „Mój Zakład Bumar”, a J. Ostaszewski film pt. „Czas”. W r. 1979 M. Lewaniewski przedstawia „Rodzinne strony” zaś J. Ostaszewski doskonałego „Palacza” właśnie z Lewaniewskim w roli głównej.

Ogólnopolski regres w twórczości kulturalnej lat 80-82 dotknął także i „Filmię”. Głównie ze względu na brak sprzętu i materiałów członkowie Klubu skupiają się jedynie na segregowaniu, katalogowaniu, przemontowywaniu całego swojego dorobku.

Tętno życia mrągowskiego Domu Kultury także słabnie. Poddaje się temu letargowi i „Filmia”. Odchodzą na zawsze z szeregu twórców: Tadeusz Borowski, dusza plastyki mrągowskiej, inspirator wielu filmów; malarz Edward Ostaszewski, ojciec Jerzego; tragicznie ginie fenomenalny Michał Lewaniewski – rzeźbiarz, poeta i filmowiec. Są to straty osłabiające całą mrągowską kulturę. Ale życie toczy się dalej.

Szeregi Klubu zasilają Krzysztof Cekała, Jan Pawłowski, Aleksander Matuszewski. Znów zaczynają się wspólne narady i spory. Powstają nowe kroniki. Omawia się pomysły scenariuszy. Tak rodzi się „Brylant” K. Cekały i „Satyrikon” A. Matuszewskiego. Z. Rakałowicz robi pierwsze ujęcia „Primavery”, A. Burdziej systematycznie pracuje nad impresją „Aerobic-disco” dokumentując jednocześnie pracę zespołów MDK.

Mija dwadzieścia lat od chwili rozpoczęcia stawiania nieśmiałych kroków przez AKF „Filmia”, pod opieką X Muzy z Jej imieniem powtarzanym ciągle przez terkot kamery. Te lata, mimo różnych kolei losu i twórców i patronującej im placówki, były latami twórczej radości, wspaniałą podróżą w kraj sztuki, wywczasami ducha. Mamy nadzieję, że następne lata przyniosą nam nowe przeżycia i nowe filmy.

Twórcy AKF „Filmia” i ich dorobek

Franciszek Bolejko
„W żółtych płomieniach liści” – 1973
II nagroda w Giżycku
III nagroda na POL-8

Andrzej Burdziej
„Rozszczepienie” – 1975 – POL-8 nagroda Orwo-Wolfen
„Dzień Zaduszny” – 1974
„Telegram” – 1976
5 odcinków „Kroniki wydarzeń”

Michał Lewaniewski
„Mój Zakład Bumar” – 1979
„Rodzinne strony” – 1980
3 odcinki kronik zakładowych

Stanisław Kuś i Jerzy Ostaszewski
„Kamienna miłość” – 1976 – POL-8 nagroda publiczności
„Kurka domowa” – 1976 – OKFA-Bydgoszcz wyróżnienie
„Czyja wina” – 1977

Jerzy Ostaszewski
„Ptakiem być” – 1971 – Giżycko wyróżnienie
„Matczyne ręce” – 1971 – POL-8 I nagroda
„Pestka” – 1971 – POL-8 nagr. za najlepszy f. fabul.
„Kasztany” – 1971
„Mój ojciec” – 1972 – Białystok I nagroda
„Hobby” – 1972
„Czy tylko hobby?” – 1973
„Jesienna etiuda” – 1973
„Pożegnanie z morzem” – 1974
„Szczęśliwe dzieciństwo” – 1976
„Moje szczęście” – 1976
„Pani Jadzia” – 1977
„Czas” – 1978
„Palacz” – 1980
12 odcinków „Kroniki wydarzeń”

Zygmunt Rakałowicz
„Quo vadis homo sapiens?” – 1970
„W blasku słońca” – 1971
Grand Prix na FAFT w Giżycku 71
Nagr. Za najlepsze zdjęcia na POL-8 72
„Dedykacja dla ciebie” – 1973 POL-8 nagr. za zdjęcia
„Ptakiem białym powracasz” – 1973 POL-8 j.w.
„Dogasanie” – 1973
„Dzień jak co dzień” – 1973
„Okruchy słońca” – 1974 POL-8 II nagroda
„Rybno contra Rozogi” – 1974
„Requiem” – 1975 POL-8 I nagroda
„Gatunek” – 1976 Gdańsk I nagroda
„Lęk” – 1977 POL-8 nagr. Orwo-Wolfen
16 odcinków „Kroniki wydarzeń”

Janusz Żdaniec
„Mrągowska jesień – 1963
„Gminna kultura” – 1965
7 odcinków „Kroniki Wydarzeń”

Opracowanie: Irena Danowska
Rysunki: Aleksander Matuszewski


Kilka użytecznych linków:
http://leksykonkultury.ceik.eu/index.php/Jan_Żdaniec
http://leksykonkultury.ceik.eu/index.php/Zygmunt_Rakałowicz
http://leksykonkultury.ceik.eu/index.php/Przegląd_Filmów_Nieprofesjonalnych_Ziem_Odzyskanych_ZIEMIA_I_LUDZIE_1986
https://docplayer.pl/20226915-I-xiv-pol-8-wyniki-nagrody-wyroznienia.html

facebook
pinterest